ନଅତୁଣ୍ଡୀ

କୁନ୍ତଳା କୁମାରୀ ସାବତ

ଉପକ୍ରମ

ଉତ୍କଳଭାରତୀ କୁନ୍ତଳା କୁମାରୀ ସାବତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରଚିତ 'ନଅତୁଣ୍ଡୀ' କେବଳ ଏକ ପୁସ୍ତକ ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହା ବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀର ଓଡ଼ିଶାର ଗ୍ରାମୀଣ ଜୀବନ ଏବଂ ସାମାଜିକ ପରିବର୍ତ୍ତନର ଏକ ମୂଲ୍ୟବାନ ଦଲିଲ୍ । ଏହା ଏମିତି ଏକ କାହାଣୀ ଯାହା ଆପଣଙ୍କୁ ହସେଇବ, କନ୍ଦେଇବ ଏବଂ ଶେଷରେ ସମାଜ ଓ ସଂସ୍କାର ବିଷୟରେ ଗଭୀର ଭାବରେ ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ବାଧ୍ୟ କରିବ ।

ପାଠକ ଭାବରେ ଆପଣ ଏହି ବହିରେ ଏକ ନିଆରା ଯାତ୍ରାର ଅନୁଭୂତି ପାଇବେ, ଯେଉଁଠି ଗୋଟିଏ ସାଧାରଣ ଝିଅର 'ନଅତୁଣ୍ଡୀ' ପରିଚୟ କିପରି ଶିକ୍ଷା ଓ ଶୃଙ୍ଖଳା ମାଧ୍ୟମରେ ଏକ 'ଗୁଣବତୀ ନାରୀ'ର ପରିଚୟରେ ପରିଣତ ହେଉଛି, ତାହା ଖୁବ୍ ହୃଦୟସ୍ପର୍ଶୀ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି । ଏହି ସାରାଂଶ ପଢ଼ିବା ପରେ ଆପଣ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଏହି କାଳଜୟୀ ଉପନ୍ୟାସଟିକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପଢ଼ିବା ପାଇଁ ଏକ ଆନ୍ତରିକ ଆଗ୍ରହ ଅନୁଭବ କରିବେ ।

ପରିଚୟ

'ନଅତୁଣ୍ଡୀ' ବହିଟିର ନାଁ ଶୁଣିଲେ ମନରେ ପ୍ରଥମେ ପ୍ରଶ୍ନ ଆସେ - ଏହା କି ପ୍ରକାର ନାମ ? 'ନଅତୁଣ୍ଡୀ' ବା ନଅଟି ତୁଣ୍ଡ (ମୁହଁ) ଥିବା ଜଣେ ସ୍ତ୍ରୀ ଲୋକର କଥା ଏଠାରେ କୁହାଯାଇଛି, ଯାହା ପ୍ରକୃତରେ ବାଚାଳତା ଏବଂ କଳିଖୋର ମନୋଭାବର ଏକ ପ୍ରତୀକ । କାହାଣୀର କେନ୍ଦ୍ରବିନ୍ଦୁ ହେଉଛି ରତନୀ ନାମ୍ନୀ ଜଣେ ଝିଅ, ଯାହାର ପାଟି ଏବଂ ସାହସ ପାଇଁ ସେ ଗାଁରେ 'ନଅତୁଣ୍ଡୀ' ଭାବରେ ପରିଚିତ । କିନ୍ତୁ ଏହି ବହିଟି କେବଳ କଳିଗୋଳର କାହାଣୀ ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହା ଏକ ପରିବର୍ତ୍ତନର କାହାଣୀ । ଏକ ଅଶିକ୍ଷିତ, ଅଭାବୀ ଏବଂ କଳିଖୋର ପରିବାରର ଝିଅ କିପରି ଶିକ୍ଷା ଓ ଆଦର୍ଶ ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଆସି ଜଣେ ଗୁଣବତୀ ନାରୀରେ ପରିଣତ ହେଉଛି, ତାହା ହିଁ ଏହି ବହିର ମୂଳ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ।

ଏହି ବହିଟି ଆପଣଙ୍କୁ ଏମିତି ଏକ ସମୟକୁ ନେଇଯିବ, ଯେଉଁଠି ଗୋଟିଏ ପଟେ ଦାରିଦ୍ର୍ୟ, ଅଜ୍ଞାନତା ଏବଂ ଅଫିମ ନିଶାରେ ବୁଡ଼ି ରହିଥିବା ଏକ ପରିବାରର ସଂଘର୍ଷ ରହିଛି । ରତନୀର ପରିବାରରେ ତା’ର ବାପା ବିଦିଆ ଜଣେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସରଳ କିନ୍ତୁ ନିଶାଗ୍ରସ୍ତ ବ୍ୟକ୍ତି ଏବଂ ତା’ର ମାଆ ଗେଲ୍‌ହୀ ଜଣେ ଅତିଶୟ କଳିଖୋର ମହିଳା, ଯାହାଙ୍କୁ ଗାଁ ଲୋକ 'ଏଗାରତୁଣ୍ଡୀ' ବୋଲି ମଧ୍ୟ କହନ୍ତି । ଏହି ପରିବେଶ ଭିତରେ ରତନୀ ବଢ଼ିଛି, ଯେଉଁଠି କଳିତକରାଳ ହିଁ ଜୀବନର ଏକ ଅଂଶ ହୋଇଯାଇଛି ।

ତେବେ ଏହି ପୁସ୍ତକଟି କେବଳ କଳିଗୋଳ ମଧ୍ୟରେ ସୀମିତ ନୁହେଁ; ଏହା ଏକ ଗଭୀର ସଂସ୍କାରବାଦୀ କାହାଣୀ । ଜଣେ ଆଦର୍ଶବାଦୀ ଜମିଦାର କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ରାଉତରା କିପରି ଶିକ୍ଷା, ସତ୍ୟବାଦୀତା ଏବଂ ସମାଜ ସେବା ମାଧ୍ୟମରେ ଏକ ଅଶିକ୍ଷିତ ଝିଅର ଜୀବନକୁ ରୂପାନ୍ତରିତ କରୁଛନ୍ତି, ତାହା ହିଁ ଏହି ବହିର ମୂଳ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ । କାହାଣୀଟି ପଢ଼ିବା ସମୟରେ ଆପଣ ଅନୁଭବ କରିବେ ଯେ, କିପରି ଓଡ଼ିଆ ସମାଜରେ ଥିବା କୁସଂସ୍କାର ଏବଂ ପୁରୁଣା ଚିନ୍ତାଧାରା ବିରୁଦ୍ଧରେ ସଂସ୍କାରର ଏକ ନୂତନ ପବନ ବହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କରୁଛି ।

ଏହି ବହିଟି ଆପଣଙ୍କୁ ଏକ ଏମିତି ଯାତ୍ରାରେ ନେଇଯିବ ଯେଉଁଠି ଗୋଟିଏ ପଟେ ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ଓ ଅଜ୍ଞାନତା ଅଛି, ତ ଅନ୍ୟପଟେ ଦେଶପ୍ରେମ, ସମାଜ ସଂସ୍କାର ଏବଂ ସତ୍ୟବାଦୀତାର ଆଦର୍ଶ ରହିଛି ।

ପୃଷ୍ଠଭୂମି

ଏହି କାହାଣୀଟି ବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଭାଗରେ, ବିଶେଷ କରି ୧୯୨୦ ଦଶକର ଓଡ଼ିଶାର ଏକ ନିପଟ ମଫସଲି ଗ୍ରାମୀଣ ପୃଷ୍ଠଭୂମି ଉପରେ ଆଧାରିତ । କାହାଣୀଟି ମୁଖ୍ୟତଃ ମାଜଣା ଏବଂ ସରଦେଇପୁର ନାମକ ଦୁଇଟି ଗାଁ ଏବଂ ତା’ର ଆଖପାଖ ଅଞ୍ଚଳରେ ଗତିଶୀଳ ହୋଇଛି । ସେହି ସମୟର ଓଡ଼ିଆ ସମାଜରେ ଗୋଟିଏ ପଟେ ପାରମ୍ପରିକ ରକ୍ଷଣଶୀଳତା ଏବଂ ଅନ୍ୟପଟେ ସଂସ୍କାରବାଦୀ ଆନ୍ଦୋଳନ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଚାଲିଥିଲା, ତାହା ଏହି ବହିରେ ଖୁବ୍ ସୁନ୍ଦର ଭାବରେ ପ୍ରତିଫଳିତ ହୋଇଛି ।

୧. ଗ୍ରାମୀଣ ଜୀବନ ଓ ସାମାଜିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା: ସେତେବେଳେ ଗାଁଗୁଡ଼ିକରେ ଜାତିପ୍ରଥା ଏବଂ ବଂଶାନୁକ୍ରମିକ ଗର୍ବ ଖୁବ୍ ପ୍ରବଳ ଥିଲା । 'ନଅତୁଣ୍ଡୀ'ର ପରିବାର ଅର୍ଥାତ୍ ବିଦିଆ ଜେନା ଜଣେ ଗରିବ ଖଣ୍ଡାୟତ ଥିଲେ ହେଁ ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ଗେଲ୍‌ହୀ ନିଜକୁ ଏକ ବୀର 'ଗଡ଼ନାୟକ' ବଂଶର ଝିଅ ବୋଲି ଗର୍ବ କରୁଥିଲେ । ସେହି ସମୟର ଓଡ଼ିଆ ଖଣ୍ଡାୟତମାନେ ପୂର୍ବକାଳର ଯୁଦ୍ଧ ବିଦ୍ୟା ଏବଂ ବୀରତ୍ୱର ଗାଥାକୁ ମନେ ପକାଇ ଆତ୍ମସନ୍ତୋଷ ଲାଭ କରୁଥିଲେ, ଯଦିଓ ସେମାନଙ୍କର ଆର୍ଥିକ ଅବସ୍ଥା ଖୁବ୍ ଶୋଚନୀୟ ହୋଇ ସାରିଥିଲା । ପରିବାରର ଦୁଃଖ ଓ ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ସତ୍ତ୍ୱେ ସେମାନେ ନିଜର ଇଜ୍ଜତ ଓ ସ୍ୱାଭିମାନ ପାଇଁ ସବୁବେଳେ ତତ୍ପର ଥିଲେ ।

୨. ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ଏବଂ ନିଶାର କରାଳ ଗ୍ରାସ: କାହାଣୀର ପରିପ୍ରେକ୍ଷ୍ୟରେ ଓଡ଼ିଶାର ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳରେ ବ୍ୟାପିଥିବା ଅଫିମ (ଆପୁ) ଏବଂ ମଦ-ତାଡ଼ିର ଭୟଙ୍କର ପ୍ରଭାବକୁ ଦେଖାଯାଇଛି । ରତନୀର ବାପା ବିଦିଆ ମାତ୍ର ଅଧଲାକର ଅଫିମରୁ ନିଶା ଆରମ୍ଭ କରି ଶେଷରେ ସବୁ ସମ୍ପତ୍ତି ହରାଇ ସର୍ବସ୍ୱାନ୍ତ ହୋଇଯାଇଥିଲେ । ନିଶାଖୋର ବ୍ୟକ୍ତି କିପରି ନିଜର ବୁଦ୍ଧି ଓ କର୍ମଶକ୍ତି ହରାଇ ବସେ, ବିଦିଆଙ୍କ ଚରିତ୍ର ତା’ର ଏକ ପ୍ରମାଣ । ଏଥିସହ, ଗାଁର 'ଆଖଡ଼ା' ଗୁଡ଼ିକ ଯେଉଁଠି ପୂର୍ବେ ବୀରତ୍ୱର ଚର୍ଚ୍ଚା ହେଉଥିଲା, ସେଠାରେ ଗଞ୍ଜେଇ ଓ ନାଚ-ତାମସା କିପରି ଯୁବପିଢ଼ିକୁ ପଥଭ୍ରଷ୍ଟ କରୁଥିଲା, ତାହା ମଧ୍ୟ ସେହି ସମୟର ଏକ ବାସ୍ତବ ଚିତ୍ର ।

୩. ଶିକ୍ଷା ଓ ସାମାଜିକ କୁସଂସ୍କାର: ସେହି ସମୟରେ ମହିଳାମାନଙ୍କ ଶିକ୍ଷାକୁ ସମାଜରେ ବହୁତ ଘୃଣା କରାଯାଉଥିଲା । ବିଶେଷ କରି ଝିଅମାନେ ପାଠ ପଢ଼ିଲେ ସେମାନେ 'ବିଧବା' ହୁଅନ୍ତି ବୋଲି ଏକ ଭୟଙ୍କର ଅନ୍ଧବିଶ୍ୱାସ ରହିଥିଲା । ଝିଅମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶିକ୍ଷା ଅପେକ୍ଷା 'ଚୁଲ୍ଲିମୁଣ୍ଡ' ହିଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୋଲି ବିଚାର କରାଯାଉଥିଲା । ଏପରିକି ଉଚ୍ଚବଂଶୀୟ ସ୍ତ୍ରୀ ଉମା ସୁନ୍ଦରୀ ମଧ୍ୟ ପାଠ ପଢ଼ିବା କିମ୍ବା ଶୃଙ୍ଖଳା ମଧ୍ୟରେ ରହିବାକୁ 'ଦାସୀପଣ' ବୋଲି ଭାବୁଥିଲେ । ଲୋକମାନଙ୍କ ଭିତରେ ଥିବା ଅଶିକ୍ଷା ଓ ଅଜ୍ଞାନତା ଯୋଗୁଁ 'ମକଦ୍ଦମା' ଏବଂ କୋର୍ଟ-କଚେରୀର ଦଉଡ଼ କିପରି ଚାଷୀମାନଙ୍କୁ ସର୍ବସ୍ୱାନ୍ତ କରୁଥିଲା, ତାହା ବାଇଧର ଜେନା ଏବଂ ବିଦିଆଙ୍କ ସଂଘର୍ଷରୁ ଜଣାପଡ଼େ ।

୪. ସ୍ୱାଧୀନତା ଆନ୍ଦୋଳନ ଓ ଗାନ୍ଧିବାଦୀ ଆଦର୍ଶ: କାହାଣୀଟି ଏପରି ଏକ ସମୟରେ ଗତିଶୀଳ, ଯେତେବେଳେ ଭାରତରେ ଗାନ୍ଧିଜୀଙ୍କ ସ୍ୱଦେଶୀ ଆନ୍ଦୋଳନ ଏବଂ ଅସହଯୋଗ ଆନ୍ଦୋଳନର ପ୍ରଭାବ ପଢ଼ିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲା । ଜମିଦାର କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଏବଂ ତାଙ୍କ ଭାଇ ନବୀନଙ୍କ ପରି ଶିକ୍ଷିତ ଯୁବକମାନେ ଖଦୀ ପିନ୍ଧିବା, ଅରଟରେ ସୂତା କାଟିବା ଏବଂ ଅସ୍ପୃଶ୍ୟତା ନିବାରଣ (ହରିଜନ ମାନଙ୍କୁ ସମାଜର ମୁଖ୍ୟ ସ୍ରୋତକୁ ଆଣିବା) ପାଇଁ ଉଦ୍ୟମ କରୁଥିଲେ । ବିଲାତୀ ଜିନିଷ ପରିବର୍ତ୍ତେ ଆପଣା ଦେଶର ଖଦୀ ପିନ୍ଧିବା ଏବଂ ଗାଁକୁ ସ୍ୱାବଲମ୍ବୀ କରିବା ପାଇଁ ଏହି ବହିରେ ଏକ ସଂସ୍କାରବାଦୀ ବାତାବରଣ ସୃଷ୍ଟି କରାଯାଇଛି ।

୫. ପ୍ରାକୃତିକ ପରିବେଶ ଓ ଜଙ୍ଗଲର ଅନୁଭୂତି: କାହାଣୀରେ କେବଳ ଗାଁ ନୁହେଁ, ବରଂ ଓଡ଼ିଶାର ଘଞ୍ଚ ଜଙ୍ଗଲ ଏବଂ ବନ୍ୟଜନ୍ତୁଙ୍କ ଭୟକୁ ମଧ୍ୟ ଖୁବ୍ ଜୀବନ୍ତ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି-। ରାତି ଅଧରେ ଘଞ୍ଚ ଜଙ୍ଗଲ ବାଟରେ ମା’ ଓ ଝିଅ ଯିବା ଏବଂ ଭାଲୁର ସମ୍ମୁଖୀନ ହେବା ପରି ଘଟଣାଗୁଡ଼ିକ ସେ ସମୟର ଦୁର୍ଗମ ଯୋଗାଯୋଗ ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ସୂଚାଏ । ଏହା ସହ ଖୋର୍ଦ୍ଧା ଅଞ୍ଚଳର ପାରମ୍ପରିକ ବେଶଭୂଷା ଏବଂ 'ବାୟା-ଫକୀରା' ମାନଙ୍କର ଗୁରୁତ୍ୱ ମଧ୍ୟ ଏହି ପରିପ୍ରେକ୍ଷ୍ୟକୁ ଆହୁରି ମନୋରଞ୍ଜକ କରିଥାଏ ।

ଏହି ସମସ୍ତ ଭୌଗୋଳିକ, ସାମାଜିକ ଏବଂ ରାଜନୈତିକ ପୃଷ୍ଠଭୂମିକୁ ବୁଝିଲେ ପାଠକ ଜାଣିପାରିବେ ଯେ, କିପରି ଏକ ଜଟିଳ ପରିସ୍ଥିତିରେ ରତନୀର ପରିବର୍ତ୍ତନ ଘଟିଥିଲା ଏବଂ ସମାଜରେ ଏକ ନୂତନ ଆଲୋକ ଆସିଥିଲା । ଏହି ପୃଷ୍ଠଭୂମି ହିଁ ପୁସ୍ତକଟିକୁ ଏକ କାଳଜୟୀ ମର୍ଯ୍ୟାଦା ପ୍ରଦାନ କରିଛି ।

ପ୍ରମୁଖ ପାତ୍ରମାନେ

୧. ରତନୀ (ନଅତୁଣ୍ଡୀ) : କାହାଣୀର ମୁଖ୍ୟ ନାୟିକା ରତନୀ ଏକ ଅସାଧାରଣ ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ୱ । ସେ ଦେଖିବାକୁ ଡଉଲଡାଉଲ ଏବଂ ସୁନ୍ଦରୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ତା’ର ଚେପ୍ଟା ନାକ ପାଇଁ ଗାଁର ପିଲାମାନେ ତାକୁ ଥଟ୍ଟା କରନ୍ତି । ରତନୀ କେବଳ ପାଟି କରିବାରେ ନୁହେଁ, ବରଂ କାମରେ ମଧ୍ୟ ଅତି ନିପୁଣ । ପହଁରିବା, ଗଛ ଚଢ଼ିବା ଏବଂ ବିଲବାଡ଼ି କାମରେ ସେ ପୁରୁଷମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପଛରେ ପକାଇଦିଏ । ତା’ର ସାହସ ଏମିତି ଯେ, ସେ ଘରେ ପଶିଥିବା ଚୋରକୁ ଫାରସା ଧରି ଗୋଡ଼ାଇବାକୁ ପଛାଏ ନାହିଁ । କିନ୍ତୁ ଶିକ୍ଷା ଓ ସଂସ୍କାରର ଅଭାବରୁ ସେ ଜଣେ କଳିଖୋର ଝିଅ ଭାବେ ଗାଁରେ 'ନଅତୁଣ୍ଡୀ' ନାମରେ କୁଖ୍ୟାତ । କାହାଣୀର ଶେଷ ଆଡ଼କୁ ସେ ନିଜର ବାଚାଳତା ତ୍ୟାଗ କରି ଜଣେ ଶିକ୍ଷିତା ଓ ସୁଗୃହିଣୀ ଭାବେ ନିଜକୁ ଗଢ଼ିତୋଳିଛି ।

୨. କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ରାଉତରା : ସରଦେଇପୁରର ଜମିଦାର କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଜଣେ ଉଚ୍ଚଶିକ୍ଷିତ ଏବଂ ଆଦର୍ଶବାଦୀ ଯୁବକ । ସେ କେବଳ ନାମକୁ ମାତ୍ର ଜମିଦାର ନୁହଁନ୍ତି, ବରଂ ସମାଜରୁ କୁସଂସ୍କାର, ନିଶା ଏବଂ ଅଶିକ୍ଷା ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ସର୍ବଦା ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି । ତାଙ୍କର ଚିନ୍ତାଧାରା ଖୁବ୍ ନିଆରା; ସେ ରତନୀର ଅହଂକାର ଭାଙ୍ଗିବା ପାଇଁ ଜଣେ ପାଗଳ 'ଫକୀରା' ବେଶରେ ତାକୁ ବାହା ହୋଇଛନ୍ତି । ତାଙ୍କର ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଓ ଶିକ୍ଷାଦାନର ଶୈଳୀ ରତନୀ ପରି ଏକ ଜିଦିଖୋର ଝିଅକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବଦଳାଇ ଦେଇଛି ।

୩. ବିଦିଆ ଜେନା : ରତନୀର ବାପା ବିଦିଆ ଜଣେ ଅତି ସରଳ ଏବଂ ନିପଟ ଓଲୁ ପ୍ରକୃତିର ମଣିଷ । ପରିବାରର ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ଏବଂ ନିଜର ଅଫିମ ନିଶା ତାଙ୍କୁ ଜଣେ ଅକର୍ମଣ୍ୟ ବ୍ୟକ୍ତିରେ ପରିଣତ କରିଦେଇଛି । ନିଜର ଦାୟାଦଙ୍କ ଚକ୍ରାନ୍ତ ଯୋଗୁଁ ସେ ନିଜର ସବୁ ସମ୍ପତ୍ତି ହରାଇ ଶେଷରେ ଖୁବ୍ ଦୟନୀୟ ଭାବେ ପ୍ରାଣତ୍ୟାଗ କରିଛନ୍ତି । ତାଙ୍କ ଚରିତ୍ର ମାଧ୍ୟମରେ ସେ ସମୟର ନିଶାଗ୍ରସ୍ତ ଓ ଗରିବ ଓଡ଼ିଆ ଚାଷୀର କରୁଣ ଚିତ୍ର ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ ।

୪. ଗେଲ୍‌ହୀ (ଏଗାରତୁଣ୍ଡୀ) : ବିଦିଆର ସ୍ତ୍ରୀ ଏବଂ ରତନୀର ମାଆ ଗେଲ୍‌ହୀ ଏହି କାହାଣୀର ଏକ ଜୀବନ୍ତ ଚରିତ୍ର । ସେ ନିଜକୁ ଏକ ବୀର ଖଣ୍ଡାୟତ ବଂଶର ଝିଅ ବୋଲି ବହୁତ ଗର୍ବ କରନ୍ତି ଏବଂ ଗାଁର କୌଣସି ଲୋକକୁ ଛାଡ଼ି କଥା କୁହନ୍ତି ନାହିଁ । ତାଙ୍କର ଏହି କଳିଖୋର ସ୍ୱଭାବ ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ 'ଏଗାରତୁଣ୍ଡୀ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ । ଦୁଃଖ ଓ ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ସତ୍ତ୍ୱେ ନିଜର ସ୍ୱାଭିମାନ ଓ ବଂଶର ଗର୍ବକୁ ସେ ସବୁବେଳେ ଜାବୁଡ଼ି ଧରିଥାନ୍ତି ।

୫. ଉମା ସୁନ୍ଦରୀ : କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପ୍ରଥମ ସ୍ତ୍ରୀ ଉମା ସୁନ୍ଦରୀ ଜଣେ ଉଚ୍ଚବଂଶଜା ଏବଂ ଅତି ସୁନ୍ଦରୀ ମହିଳା । କିନ୍ତୁ ସେ ଥିଲେ ପୁରୁଣା ଚିନ୍ତାଧାରା ଓ ଅହଂକାରରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ । ସେ ପାଠ ପଢ଼ିବା କିମ୍ବା ଖଦୀ ପିନ୍ଧିବା ପରି ସଂସ୍କାରକୁ ଘୃଣା କରୁଥିଲେ ଏବଂ ସବୁବେଳେ ଅଳସୁଆ ଭାବେ ଜୀବନ କାଟୁଥିଲେ । ରତନୀର ପରିବର୍ତ୍ତନ ଦେଖିବା ପରେ ହିଁ ତାଙ୍କ ମନରେ ଅନୁଶୋଚନା ଆସିଛି ଏବଂ ସେ ନିଜକୁ ବଦଳାଇଛନ୍ତି ।

୬. ଲୋକନାଥ (ଲୋକା) : ଜଣେ ପଡୋଶୀ ତଥା କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ଅନ୍ତରଙ୍ଗ ବନ୍ଧୁ ହେଉଛନ୍ତି ଲୋକନାଥ । ସେ ଜାତିରେ ଦରଜି ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ବିଦିଆଙ୍କ ପରିବାରକୁ ନିଜର ବୋଲି ମଣୁଥିଲେ । ବିପଦ ସମୟରେ ସେ ରତନୀ ଓ ଗେଲ୍‌ହୀଙ୍କୁ ସାହାଯ୍ୟ କରିବା ସହ ରତନୀକୁ ଜଣେ ଭାଇର ସ୍ନେହ ଦେଇଛନ୍ତି ।

୭. ହରି ଓ ଗୁରୁଚରଣ : କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସାନଭାଇ ହରି ଏବଂ ବନ୍ଧୁ ଗୁରୁଚରଣ କାହାଣୀରେ ହସକୌତୁକର ପରିବେଶ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି । ସେମାନେ ଖୁବ୍ ବଗୁଲିଆ କିନ୍ତୁ ମନରୁ ସଫା । କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ରତନୀକୁ ଶିକ୍ଷା ଦେବା ପାଇଁ କରାଯାଇଥିବା ସମସ୍ତ 'ନାଟକ'ରେ ସେମାନେ ମୁଖ୍ୟ ସହଯୋଗୀ ଥିଲେ ।

ବିଷୟବସ୍ତୁ

କାହାଣୀ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ ମାଜଣା ଗାଁର ବିଦିଆ ଜେନାଙ୍କ ପରିବାରରୁ । ବିଦିଆ ଜଣେ ଗରିବ ଖଣ୍ଡାୟତ ପୁଅ, ଯିଏ ନିହାତି ସରଳ ଓ ନିପଟ ଓଲୁ । ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ଗେଲ୍‌ହୀ ଓ ଝିଅ ରତନୀ ସାରା ଗାଁରେ ସେମାନଙ୍କ କଳିଖୋର ସ୍ୱଭାବ ପାଇଁ ବିଖ୍ୟାତ । ଗେଲ୍‌ହୀ ନିଜକୁ ନାୟକ ବଂଶର ଝିଅ ବୋଲି ଗର୍ବ କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ବିଦିଆ ନିଜ ଦାୟାଦଙ୍କ ଚକ୍ରାନ୍ତରେ ନିଜର ସବୁ ସମ୍ପତ୍ତି ହରାଇ ସାରିଥିଲେ ।

ରତନୀ ଜଣେ ଏମିତି ଝିଅ ଯିଏ କୌଣସି ପୁରୁଷକୁ ଡରେ ନାହିଁ । ଦିନେ ଘରେ ଚୋର ପଶିବା ସମୟରେ ସେ ଫାରସା ଧରି ଚୋରକୁ ଗୋଡେଇଥିଲା, ଯାହା ଶୁଣି ଗାଁ ଲୋକେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇଥିଲେ । ତା’ର ଏହି ଉଗ୍ର ସ୍ୱଭାବ ପାଇଁ ଷୋହଳ ବର୍ଷ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତା’ର ବାହାଘର ହୋଇପାରୁ ନଥିଲା । ଗାଁର ଟୋକାମାନେ ତାକୁ 'ନଅତୁଣ୍ଡୀ' ବୋଲି କହୁଥିଲେ ।

ଅନ୍ୟପଟେ, ସରଦେଇପୁରର ଜମିଦାର ପରିବାରରେ କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ରାଉତରା ଜଣେ ନୂଆ ଚିନ୍ତାଧାରାର ମଣିଷ ଭାବରେ ଉଭା ହୁଅନ୍ତି । ସେ ଗାଁରେ ମଦ-ତାଡି ଉଠାଇବା, ଖଦୀ ପ୍ରଚାର କରିବା ଏବଂ ଲୋକଙ୍କୁ ଶିକ୍ଷିତ କରିବା କାମରେ ଲାଗନ୍ତି । କୃଷ୍ଣଙ୍କ ବାହାଘର ଉମା ସୁନ୍ଦରୀଙ୍କ ସହ ହୁଏ, କିନ୍ତୁ ସେମାନଙ୍କ ବିଚାରଧାରା ମିଳେ ନାହିଁ । ଉମା ପାଠ ପଢ଼ିବାକୁ କିମ୍ବା ଖଦୀ ପିନ୍ଧିବାକୁ ଘୃଣା କରନ୍ତି, ଯାହା କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ବହୁତ ମନଦୁଃଖ ଦିଏ ।

ଏକ ବିଚିତ୍ର ପରିସ୍ଥିତିରେ କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଓ ରତନୀଙ୍କର ଭେଟ ହୁଏ । ପୋଖରୀ ତୁଠରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ବନ୍ଧୁମାନେ ରତନୀକୁ ଥଟ୍ଟା କରିବାରୁ ରତନୀ ସେମାନଙ୍କୁ ନିର୍ଧୁମ ଶୋଧେ, ଏପରିକି ଜମିଦାରଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଡରେ ନାହିଁ । ରତନୀର ଏହି ନିର୍ଭୀକତା କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ପ୍ରଭାବିତ କରେ ।

କାଳକ୍ରମେ ବିଦିଆଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ହୁଏ ଏବଂ ଗେଲ୍‌ହୀ ଓ ରତନୀ ସର୍ବହରା ହୋଇପଡନ୍ତି-। ସେମାନେ ଲୋକା ଘରେ ଆଶ୍ରୟ ନିଅନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ରତନୀର ତେଜ କମେ ନାହିଁ । କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଏକ ଅଭିନବ ଉପାୟରେ ରତନୀକୁ ବାହା ହେବାକୁ ସ୍ଥିର କରନ୍ତି । ସେ ନିଜେ 'ଫକୀରା' ନାମକ ଜଣେ ବାୟା ବେଶରେ ଆସି ରତନୀକୁ ବାହା ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ତାକୁ ନିଜ ଓଆସକୁ ନେଇଯାଆନ୍ତି-। ସେଠାରେ ରତନୀକୁ ଶୃଙ୍ଖଳା ଓ ଶିକ୍ଷା ଦେବା ପାଇଁ କୃଷ୍ଣ କିଛି 'କଠୋର' ନାଟକ କରନ୍ତି-। ଧୀରେ ଧୀରେ ରତନୀ ବୁଝିପାରେ ଯେ ସାହସ ସହ ଶାଳୀନତା ମଧ୍ୟ ଜରୁରୀ । ସେ ଜଣେ ଶିକ୍ଷିତା, ସୁଗୃହିଣୀ ଏବଂ ଆଦର୍ଶ ନାରୀରେ ପରିଣତ ହୁଏ । ଶେଷରେ ଉମା ସୁନ୍ଦରୀ ମଧ୍ୟ ନିଜ ଭୁଲ ବୁଝିପାରନ୍ତି ଏବଂ ପରିବାରଟି ସୁଖରେ ରହେ ।

ଉପସଂହାର

ପରିଶେଷରେ, 'ନଅତୁଣ୍ଡୀ' ଉପନ୍ୟାସଟି କେବଳ ଗୋଟିଏ ଗରିବ ଘରର କଳିଖୋର ଝିଅ ରତନୀର କାହାଣୀ ମଧ୍ୟରେ ସୀମିତ ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହା ଓଡ଼ିଆ ସମାଜର ଆତ୍ମସଂଶୋଧନ ଏବଂ ସଂସ୍କାରର ଏକ ଅମୂଲ୍ୟ ଗାଥା । ରତନୀର 'ନଅତୁଣ୍ଡୀ' ବା ବାଚାଳ ରୂପରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଜଣେ ଶୃଙ୍ଖଳିତ ଏବଂ ଶିକ୍ଷିତ 'ରତ୍ନାବତୀ' ଭାବରେ ଉଭା ହେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତର ଯାତ୍ରା ଆମକୁ ଏହି ଗଭୀର ସତ୍ୟ ଶିଖାଏ ଯେ, ଉପଯୁକ୍ତ ସଂସ୍ପର୍ଶ ଏବଂ ମାର୍ଗଦର୍ଶନ ଦ୍ୱାରା ମଣିଷର ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଶକ୍ତିକୁ ଏକ ସଠିକ୍ ଦିଗ ଦିଆଯାଇପାରେ । ରତନୀ ଭିତରେ ଯେଉଁ ସାହସ ଏବଂ ତେଜ ଥିଲା, ଶିକ୍ଷା ତାହାକୁ ଏକ ଆଦର୍ଶରେ ପରିଣତ କଲା ।

ଏହି ପୁସ୍ତକ ମାଧ୍ୟମରେ ଲେଖିକା କୁନ୍ତଳା କୁମାରୀ ସାବତ ସେହି ସମୟର ଓଡ଼ିଆ ସମାଜରେ ବ୍ୟାପିଥିବା ଅନ୍ଧବିଶ୍ୱାସ, ଅଫିମ ନିଶା ଏବଂ ଅଯଥା କଳିତକରାଳ ପରି ସାମାଜିକ ବ୍ୟାଧି ଗୁଡ଼ିକ ଉପରେ କୁଠାରଘାତ କରିଛନ୍ତି । କାହାଣୀର ଶେଷରେ ଯେତେବେଳେ ଆମେ ଦେଖୁ ଯେ ଜମିଦାର ପରିବାରରେ ରତନୀ ଏବଂ ଉମା ସୁନ୍ଦରୀ ଏକାଠି ମିଳିମିଶି ରହୁଛନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ଏହା ବୁଝାଇଦିଏ ଯେ ସଂସ୍କାର ଏବଂ ପ୍ରେମ ଦ୍ୱାରା ହିଁ ଏକ ସୁନ୍ଦର ପରିବାର ଏବଂ ସମାଜ ଗଢ଼ାଯାଇପାରେ । ଉମା ସୁନ୍ଦରୀଙ୍କ ପରିବର୍ତ୍ତନ ମଧ୍ୟ ଆମକୁ ଏହି ବାର୍ତ୍ତା ଦିଏ ଯେ ଅହଂକାର ଅପେକ୍ଷା କର୍ମଶୀଳତା ଏବଂ ସେବା ମନୋଭାବ ହିଁ ମଣିଷକୁ ପ୍ରକୃତ ଶାନ୍ତି ଦେଇଥାଏ ।

ପୁସ୍ତକର ମୂଳ ସନ୍ଦେଶ ହେଉଛି 'ଶିକ୍ଷା' ଏବଂ 'ସ୍ୱାଭିମାନ' । ଜମିଦାର କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ମାଧ୍ୟମରେ ଲେଖିକା ଦେଶପ୍ରେମ ଏବଂ ସ୍ୱଦେଶୀ ଚିନ୍ତାଧାରାର ଯେଉଁ ପରିପ୍ରକାଶ କରିଛନ୍ତି, ତାହା ଆଜିର ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଭାରତୀୟଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ପଥପ୍ରଦର୍ଶକ । ରତନୀର ଚରିତ୍ର ମାଧ୍ୟମରେ ଆମେ ଜାଣିବାକୁ ପାଉ ଯେ ଜନ୍ମରୁ କେହି ହୀନ ନୁହେଁ, ବରଂ ନିଜର ଗୁଣ ଏବଂ ଆଚରଣ ଦ୍ୱାରା ହିଁ ମଣିଷ ମହାନ ହୋଇଥାଏ ।

ଏହି କାହାଣୀଟି ଆପଣଙ୍କୁ କେତେବେଳେ ହସେଇବ ତ କେତେବେଳେ ଦାରିଦ୍ର୍ୟର କରୁଣ ଚିତ୍ର ଦେଖାଇ ଆଖିରେ ଲୁହ ଆଣିଦେବ । କିନ୍ତୁ ଶେଷରେ ଏହା ଆପଣଙ୍କ ମନରେ ଏକ ଆଶାବାଦୀ ଚିନ୍ତାଧାରା ଜନ୍ମ କରିବ । ରତନୀର ଜୀବନରେ ଆସିଥିବା ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ପରିବର୍ତ୍ତନକୁ ଗଭୀର ଭାବେ ବୁଝିବା ପାଇଁ ଏବଂ ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟର ଏହି କାଳଜୟୀ କୃତିର ରସାସ୍ୱାଦନ କରିବା ପାଇଁ, ଆପଣ ନିଶ୍ଚୟ ଏହି ପୁସ୍ତକଟିକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପଢ଼ନ୍ତୁ । ଏହା କେବଳ ଏକ ସାହିତ୍ୟିକ ରଚନା ନୁହେଁ, ବରଂ ପ୍ରତ୍ୟେକଟି ଓଡ଼ିଆ ପରିବାର ପାଇଁ ଏକ ସଂସ୍କାରବାଦୀ ଦର୍ପଣ ।